ซึมเศร้า เราคุยกันได้ DEPRESSION LET'S TALK Click Here

ทีฆายุโก โหตุ มหาราชา ด้วยเกล้า ด้วยกระหม่อม ข้าพระพุทธเจ้า ผู้บริหาร ข้าราชการ และเจ้าหน้าที่กรมสุขภาพจิต

กรมสุขภาพจิตคว้ารางวัลระดับโลก Golisano Global Health Leadership Award Click Here

เรื่องสุขภาพจิตเป็นเรื่องสำคัญและเป็นปัญหา พลเรือเอกณรงค์ พิพัฒนาศัย

สุขภาพจิตนี้ขายไม่ได้ แม้แต่ให้ก็ยาก แต่ว่าจะต้องเพาะ

พระบรมราโชวาท: ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิตมหาวิทยาลัยมหิดล ปี พ.ศ. 2522
วิสัยทัศน์: เป็นองค์กรหลักด้านสุขภาพจิต เพื่อประชาชนมีสุขภาพจิตดี มีความสุข
พันธกิจ 1: สร้างการมีส่วนร่วมเพื่อให้ประชาชนในทุกกลุ่มวัย สามารถดูแลสุขภาพจิตของตัวเอง
พันธกิจ 2: สนับสนุนการพัฒนาระบบบริการสุขภาพจิตครอบคลุมทุกมิติในทุกระดับ
พันธกิจ 3: พัฒนากลไกการดำเนินงานสุขภาพจิตเพื่อกำหนดทิศทางงานสุขภาพจิตของประเทศ

บทความด้านสุขภาพจิต

ปล่อยให้หิว เคล็ดลับชลอวัย ทำให้อายุยืน

“ยิ่งหิวยิ่งสุขภาพดี” กุญแจที่ช่วยให้มนุษย์มีชีวิตอยู่ได้คือ “ยีนที่ช่วยให้รอดชีวิต”

ทำไมคนญี่ปุ่นถึงมีผิวพรรณและสุขภาพดี พบเคล็ดลับส่งตรงจากแพทย์ชื่อดังชาวญี่ปุ่น “แค่ปล่อยให้ท้องหิวมากกว่าอิ่ม เท่านั้นเอง”

การกินอาหารวันละ 3 มื้อนั้น เป็นเรื่องปกติ นี่เป็นความคิดของทุกคนที่อาศัยอยู่บนโลกนี้โดยปราศจากความเคลือบแคลงสงสัยใดๆ แต่ถ้าหากมองย้อนกลับไปดูประวัติศาสตร์ตลอด 170,000 ปีที่ผ่านมานับแต่บรรพบุรุษของมนุษย์ปรากฏตัวขึ้นบนโลก จะพบว่ามนุษย์นั้นพึ่งได้กินอิ่มครบสามมื้อไม่มีกี่ทศวรรษที่ผ่านมานี้เอง มองย้อนอดีตเราเริ่มกินอาหารได้ตามเวลาที่แน่นอนหลังจากเริ่มมีวัฒนธรรมปลูกข้าว ในประเทศจีนเริ่มปลูกข้าวได้ 2.000 ปีก่อนคริสตการ หรือ 4,000 ปีมานี้ แต่ตลอด 166.000 ปีก่อนหน้านั้นเป็นยุคของวัฒนธรรมการล่าสัตว์ ถ้าล่าไม่ได้ก็อดกินไปหลายวัน ไม่แปลกใจอะไรที่มนุษย์บนโลกนี้จะมีความเชื่อว่า “การกินอาหารให้เพียงพอคือเคล็ดลับของการมีสุขภาพดี

ความอดอยาก ภัยพิบัติทางธรรมชาติและความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศนับครั้งไม่ถ้วน ทำให้มนุษย์ต้องต่อสู้กับความอดอยากอยู่เสมอมาจนถึงปัจจุบัน เรื่องนี้คงไม่ได้กล่าวเกินจริงใช่ไหมคะ

ความอดอยากคือ “ภาวะที่ไม่สามารถรักษาน้ำหนักตัวขั้นต่ำให้เหมาะกับส่วนสูงได้ และได้รับจำนวนแคลอรีที่จำเป็นไม่เพียงพอต่อการประกอบกิจกรรมในระดับเบาๆในชีวิตประจำวันได้” ยังมีผู้คนจำนวนมากในโลกเช่น อาฟริกา เอเชีย ขาดแคลนอาหารแม้จำนวนขั้นต่ำที่สุดที่จำเป็นต่อร่างกาย

ในร่างกายคนเรานั้นมีสิ่งมหัศจรรย์ที่สามารถทำให้รอดชีวิตเมื่อต้องเผชิญกับความอดอยากคือ “ยีนที่ช่วยให้รอดชีวิต” ซึ่งยีนช่วยให้รอดชีวิตนี้ไม่ได้มีเพียงยีนเดียว ยังมียีนจำนวนมากที่ถูกทำให้เตรียมพร้อม เช่น “ยีนอดอยาก” ซึ่งจะเอาชนะความอดอยาก “ยีนต่ออายุขัย” ซึ่งจะช่วยให้รอดชีวิตเมื่อเผชิญภาวะอดอยาก “ยีนเจริญพันธุ์” ซึ่งจะทำให้อัตราการเกิดเพิ่มขึ้นเมื่อเผชิญความอดอยาก “ยีนภูมคุ้มกัน” ที่จะเอาชนะโรคติดต่อ “ยีนต้านมะเร็ง” ที่จะต่อสู้กับโรคมะเร็ง และ “ยีนฟื้นฟู” ที่จะชะลอความชราและรักษาอาการป่วย

แต่ที่ยุ่งยากคือ ถ้าไม่ได้เผชิญกับภาวะอดอยากหรือความเหน็บหนาว ยีนที่จะช่วยให้รอดชีวิตก็จะไม่ทำงาน ยิ่งไปกว่านั้น การกินอย่างอิ่มหนำสำราญกลับทำให้ร่างกายแก่ชรา อัตราการเกิดลดลง และภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง

เหตุผลที่ดื่มน้ำแล้วยังอ้วน

บางคนพอลดน้ำหนักไม่สำเร็จก็พูดแก้ตัวติดตลกว่า เพราะสภาพร่างกายของฉัน แค่ดื่มน้ำก็ยังอ้วน ถึงแม้การดื่มน้ำแล้วทำให้อ้วนนั้นจะเป็นจริงหรือไม่ก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง แต่จะว่าไปแล้วคำพูดนั้นก็คาดเดาลักษณะเฉพาะของมนุษย์ได้ถูกเผง

ในตอนที่รอดชีวิตจากยุคของความอดอยากซึ่งกินระยะเวลาของประวัติศาสตร์มนุษยชาติไปกว่าครึ่ง บรรพบุรุษของพวกเราได้รับยีนที่จะพยายามดูดซึมสารอาหารให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้จากการกินเพียงน้อยนิด ยีนดังกล่าวถูกเรียกว่า ยีนอดอยาก ซึ่งเป็นหนึ่งใน ยีนที่ให้รอดชีวิต

ถึงแม้ว่าตอนนี้จะยังมีของกิน แต่ก็ไม่รู้จะหามาได้เมื่อไร ดังนั้น แม้ได้กินเพียงเล็กน้อย ร่างกายก็ไม่ยอมพลาดโอกาสที่จะเปลี่ยนให้มันเป็นไขมันเก็บสะสมเอาไว้

ใช่แล้วค่ะ กินแค่นิดหน่อยร่างกายของพวกเราก็อ้วนแล้ว ไม่เช่นนั้นบรรพบุรุษของพวกเราก็คงไม่สามารถเอาตัวรอดมาได้ในยามที่ต้องต่อสู้กับความอดอยาก ดังนั้น สภาพร่างกายที่อ้วนขึ้นแม้จะกินอาหารพียงเล็กน้อยจึงเป็นผลมาจากวิวัฒนาการของมนุษยชาติ

ยีนอดอยาก แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่ามันเปลี่ยนอาหารเป็นไขมันแล้วเก็บสะสมเอาไว้อย่างมีประสิทธิภาพบางครั้งจึงเรียกว่า ยีนอดออม

นักกินจุบางคนที่เห็นในโทรทัศน์มีรูปร่างผอมและกินเท่าไรก็ไม่อ้วน เนื่องจากขาดยีนอดอยาก แต่กรณีนี้หายาก ถ้าต้องเผชิญกับความอดอยากก็คงล้มตายเป็นแน่

โดยปกติแล้วธรรมชาติจะจัดสรรให้เรามีไขมันในช่องท้องเท่ากับปริมาณอาหารที่กินเข้าไป ซึ่งช่วยให้มนุษยชาติอยู่รอดมาได้กว่า 170.000ปีค่ะ

ยีนเซอร์ทูอิน (Sirtuin) ช่วยฟื้นฟูเชลล์

ยีนอดอยาก ทำหน้าที่ได้หลายอย่างเพื่อให้อวัยวะสามารถมีชีวิตอยู่ เก็บสะสมพลังงานให้มากที่สุดได้จากอาหารเพียงเล็กน้อย จึงอาจกล่าวได้ว่า มันเป็นยีนอนุรักษ์พลังงาน แล้วยังมีอีกหนึ่งยีนที่สำคัญที่อยู่คู่กับยีนอดอยากนี้ ซึ่งจะทำหน้าที่รักษาชีวิตของมนุษยชาติให้คงอยู่ ยีนนั้นก็คือ ยีนอายุขัย (ทำให้อายุยืน) ซึ่งเริ่มถูกจับตามองเมื่อไม่นานมานี้ และมีชื่อเรียกอย่างเป็นทางการว่า ยีนเชอร์ทูอิน (Sirtuin) คิดว่าหลายๆคนคงจะเคยได้ยินชื่อ เพราะแม้แต่ในโทรทัศน์ก็ยังพูดถึง เดิมที่การค้นพบดังกล่าว มีสาเหตุจากสมมุติฐานที่ว่า ยิ่งเราหิว ความสามารถในการอยู่รอดก็ยิ่งทำงานและทำให้เรากลับเป็นหนุ่มสาวอีกครั้ง (Watroba M & Szukiewicz D, 2016)

เช่นเดียวกับที่เห็นได้จาก การอดอาหาร ในศาสนาพุทธ และ การถือศีลอด ของศาสนาอิสลาม มีงานวิจัยว่า การกินแต่น้อยจะทำให้อายุยืนกว่าการกินอย่างอิ่มหนำสำราญ จากการทดลองในสัตว์หลากหลายชนิด เช่น ลิง หนู ฯลฯ พบว่า เมื่อลดปริมาณอาหารลง 40 เปอร์เซ็นต์ จะทำให้อายุยืนเพิ่มขึ้นมากที่สุด โดยจะมีอายุขัยเพิ่มขึ้น 1.4-1.6 เท่า ไม่เพียงเท่านั้น สัตว์ที่กินอย่างอิ่มหนำ ขนจะร่วง ผิวหนังหย่อนคล้อย และแก่ลง แต่สัตว์ที่ถูกจำกัดอาหาร จะมีขนเงางามและผิวหนังเต่งตึงขึ้น ผลการทดลองนี้แสดงให้เห็นว่า หากสิ่งมีชีวิตเผชิญกับภาวะอดอยาก อาจมียีนบางตัวซึ่งทำงานเพื่อการรักษาชีวิต ซึ่งการศึกษาวิจัยในช่องหลังๆก็พบว่ายีนตัวนั้นคือ ยีนเซอร์ทูอิน

เมื่อศึกษาวิจัยมากขึ้นก็ปรากฏแน่ชัดว่า เมื่อเราหิวยีนนี้ก็จะสแกนยีนทั้งหมดที่อยู่ในเชลล์ จำนวนกว่า 50 ล้านล้านเชลล์ภายในร่างกายมนุษย์แล้วช่วยฟื้นฟูที่เสียหายหรือสึกหรอ ไม่ใช่แค่อายุขัยเท่านั้น เพราะยังพบอีกว่ามันเกี่ยงข้องกัน การยับยั้งความแก่และความเจ็บป่วย ด้วยการค้นพบยีนเชอร์ทูอิน นี้ทำให้พวกเราสามารถยึดชีวิตออกไปได้ และมันถูกยกมากล่าวถึงเป็นอันดับแรกในบรรดายีนที่ช่วยให้รอดชีวิตทั้งหลาย ที่ทำให้มนุษยชาติมีอายุยืนขึ้น (Guarente L, 2011)

ยีนเซอร์ทูอิน นั้นแน่นอนอยู่แล้วว่าเป็นยีนที่ช่วยให้เรามีชีวิตรอด แต่ระหว่างที่ค้นคว้าเกี่ยวกับ ยีนที่ช่วยให้รอดชีวิต เช่น ยีนอดอยาก ซึ่งกล่าวไปแล้วข้างต้นยีนเจริญพันธ์ ยีนภูมิคุ้มกัน ยีนฟื้นฟู ซึ่งจะทำให้ ยีนที่ช่วยให้รอดชีวิตทำงานจะช่วยให้เราอายุยืนและมีสุขภาพดี และ ยีนที่ช่วยให้รอดชีวิต นี้จะปรากฏขึ้นเฉพาะ ตอนอดอยากเท่านั้น

เรื่องนี้ได้กลายมาเป็นข้อมูลพื้นฐานของวิธีรักษาสุขภาพด้วยการกินอาหารวันละมื้อ ซึ่งเป็นประเด็นหลักของบทความเรื่องนี้ค่ะ

เหตุผลที่มีการห้ามมาตั้งแต่สมัยโบราณว่าอย่ากินจนอิ่มด้วยการสอนว่า เคล็ดลับของการมีสุขภาพดีคือกินให้อิ่มประมาณ 80 เปอร์เซ็นต์นั้น เป็นการบอกแบบอ้อมๆให้ใส่ใจวิถีชีวิตที่จะทำให้ยีนดังกล่าวนี้ปรากฏตัวอย่างชัดเจนนั่นเอง

แหล่งข้อมูล

1. Guarente L. Sirtuins: aging, and metabolism; Adv Med Sci. 2016 Mar;61(1):52-62.https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22114328

2. Watroba M & Szukiewicz D. The role of sirtuins in aging and age-related diseases; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26521204

3. โยชิโนะ นะงุโมะ. ยิ่งหิวยิ่งสุขภาพดี: สำนักพิมพ์วีเลิร์น; พิมพ์ครั้งที่ 1 2012, หน้า30-35.

4 July 2561

By nitayaporn.m

Views, 411